POWRÓT DO BAKAKAJU

Bakakaj Witolda Gombrowicza. Przełożył z polskiego i przypisami opatrzył Christopher Makosa
 

 

Bakakaj składa się z siedmiu opowiadań powstałych w latach 1928-1933, pochodzących ze zbioru Witolda Gombrowicza pt. Pamiętnik z Okresu Dojrzewania (1933), oraz z trzech utworów napisanych w okresie 1937-1938, drukowanych w różnych czasopismach w przedwojennej Polsce. Niniejsza strona internetowa prezentuje pięć pierwszych opowiadań w przekładzie na angielski według kolejności przyjętej w polskim wydaniu Bakakaju z 1987 r. (Wydawnictwo Literackie, Kraków), które stanowiło podstawę tego tłumaczenia.

Mój przekład Bakakaju powstał 10 lat temu w Nowym Jorku. Idąc za radą pani Rity Gombrowicz, w 1994 r. złożyłem gotowy maszynopis w amerykańskim wydawnictwie uniwersyteckim Yale University Press, które rzekomo zamierzało wydać dzieła zebrane Witolda Gombrowicza.¹ Wydawca (w osobie pana Jonathana Brenta) wyraził zainteresowanie projektem, potwierdził odbiór tłumaczenia - a potem przez dwa lata nie odpowiadał na moje liczne telefony i listy. Ostatecznie udało mi się namówić pewnego polskiego literata do wydobycia mojego przekładu ze sterty nietkniętych maszynopisów, gdzie najwidoczniej spoczywał w stanie requiescat in pace. Podjętą przeze mnie w 1996 r. próbę wydania Bakakaju udaremnili polscy recenzenci Yale University Press w myśl zasady: "nie należy do Towarzystwa, więc trzeba się go pozbyć".

Na początku 1999 r. amerykańskie czasopismo literackie publikowane w sieci The Alsop Review zwróciło się do mnie z propozycją wydania czterech opowiadań z Bakakaju w moim przekładzie (Tancerz Mecenasa Kraykowskiego, Pamiętnik Stefana Czarnieckiego, Zbrodnia z Premedytacją i Besiada u Hrabiny Kotłubaj). Wersja z 1999 r. została dobrze przyjęta przez czytelników, a nawet zyskała pochwałę od wybitnego amerykańskiego prozaika Johna Hawkesa (1925-1998), największego stylisty swojego pokolenia. Niemniej jednak jakiś czas temu postanowiłem do niej powrócić i nie oparłem się pokusie dokonania tu i ówdzie pewnych zmian. Niniejsza poprawiona i uzupełniona wersja zastępuje przekład z 1999 r., który - jeśli o mnie chodzi - stał się tym samym bezużyteczny.

Przed rozpoczęciem pracy nad opowiadaniami Gombrowicza postawiłem sobie trzy cele: wierność tekstowi, lojalność względem stylu autora oraz klarowność przekładu. Dziś mogę śmiało powiedzieć, że przełożyłem Bakakaj według narzuconych sobie reguł. Do wyjątków należą nieliczne przypadki, kiedy postanowiłem odstąpić od zasady wierności oryginałowi. Dla przykładu w angielskiej wersji Biesiady u Hrabiny Kotłubaj zmieniłem niemal wszystkie nazwiska postaci celem oddania ich komicznego charakteru.

W sumie dołożyłem wszelkich starań, by odtworzyć żywą i często skomplikowaną rytmikę Gombrowicza, jego nieco archaiczny styl, zawiłą składnię, stylizowane dialogi, pomysłowe zestawienia słów, charakterystyczny podział na akapity i efektowną retorykę.

Mam nadzieję, że czytelnik doceni hipnotyczną moc gombrowiczowskiej prozy w zamieszczonym poniżej przekładzie.

Praga, 3 lipca 2004 r.

(Przełożył z angielskiego autor)